ارسطو اولا اهمیت دوستی را در حیات افراد و بلکه در حیات مملکت می داند، زیرا انسان مدنی التبع است که اگر در بین کائناتی نباشد که آنها را دوست داشته باشد و آنها او را دوست داشته باشند، نمی تواند زندگی کند. در یک جامعه هم اگر این رعایتهای متبادله بین افراد و اعضای آن نباشد، ارتباط ارگانیک بین نهادها، نخبگان و توده های مردم بوجود نخواهد آمد. بعبارت دیگر همین دوستی است که شیرازه بند " وفاق اجتماعی" است، حتی می تواند در تقویه عدل مساعدت کند و بسیار اتفاق افتاده که جای عدل را گرفته و از نقص آن جلوگیری کرده است، ولی عدل نتوانسته است که جای دوستی را پرکند. به همین دلیل است که دوستی در جمعیات بشری، ازجمله ضروریات است. دوستی سه سبب دارد: خیر، لذت و منفعت. دوستیهای مبتنی بر منفعت و لذت بر حسب تبادل ما به اشتراک طرفین دوستی، قابل تغییر است، همان طوری که به سهولت قابل تشکیل است. اما دوستیهای مبتنی بر فضیلت پایدار است و لو اینکه بسیار نادر است و زمان بسیاری را در برمی گیرد تا تشکیل شود، زیرا وقت بسیار به کار دارد تا دو دوست همدیگر را بشناسند و هر کدام قیمت دوست خود را تقدیر کند. و باز ارسطو می گوید: اگر مردم به داعیه طمع انانی خود آرزو دارند که مردم ایشان را بیشتر از آنکه ایشان مردم را دوست دارند، دوست داشته باشند. ولی کسی دارای فضلت دوستی است که عاطفه محبت او نسبت به طرف مقابلش بیشتر باشد.
از طرفی، علم اخلاق ارسطو، به نظریه سعادت که می توان آنرا کلید کتاب او محسوب کرد منتهی می شود. ارسطو بعد از آنکه لذت را نفی می کند و می گوید لذت قابلیت آنرا ندارد که "خیر اعلی" شود، ثابت می کند که سعادت حقیقی انسان این است که در مشاغل عقلی و مشهودات ذکاء خود مصروف شود که آنراحیات تاملی می نامد. ارسطو می گوید:"ممکن است این حیات شریفانه فوق طاقت انسان باشد و یا لااقل انسانی که این طور زندگی می کند، از حیث اینکه انسان است، نیست، بلکه از این حیث است که در او یک چیز قدسی موجود است و به اندازه ای که این اصل قدسی از مرکب مضاف الیه خود عالی تر است، عمل این اصل عالی نیز از هر فعل دیگری بلندی و برتری دارد. پس وقتی که رکن ادراک نسبت به باقی ارکان شخص انسان امر قدسی محسوب می شود، طبیعی است که حیات انسانی وقتی که وقف ادراک شود نیز، نسبت به حیات عادی انسان مقدس شمرده می شود و چون ادراک در حقیقت تمام و کمال انسان است، زندگی مدرکانه نیز مسعودترین صفوف زندگانی است که انسان در آن زیست می تواند.
خلاصه اینکه ارسطو به این نتیجه می رسد که سعادت عبارت است از عمل تامل. از این مطالعات معلوم می شود که رساله اخلاق ارسطو چیست و قیمت آن تا چه اندازه گران است. اثری است پر از مشاهدات حکمی و مبادی حقانی و لو اینکه بعضی مبادی آن خالی از سهو نباشد.
پانوشت:
۱) ترجمه صلاح الدین سلجوقی از کتاب " اخلاق نیکوماخوس" اثری ارزشمند در زمینه برگردان متون حکمی و فلسفی محسوب می شود و بخاطر اثر زیبا و دقیق و دانش والای مترجم، حائز اعتبار علمی و ادبی ویژه ای است.
۲) در حد مکان سعی کرده ام از حال و هوای فضای کتاب و فحوای کلام مولف و مترجم خارج نشوم، لذا برخی جملات، ادبیاتی مغلق دارند که بابت این موضوع از مخاطبین گرامی پوزش می طلبم.